Platform Rosa blog

De Russische Revolutie

De Russische Revolutie voor DummiesOp 7 november 2007 was het precies 90 jaar geleden dat de Oktoberrevolutie (de tijdsrekening in het tsaristische Rusland week af van de huidige tijdsrekening) plaatsvond in Rusland. In deze brochure worden onze ideeën hierover door Johan Kwisthout uiteengezet. De brochure werd eerder uitgegeven door de socialistische organisatie Offensief.

Het is belangrijk te leren uit het verleden, om niet dezelfde fouten te herhalen. Zonder twijfel was de Russische revolutie de belangrijkste gebeurtenis uit de menselijke geschiedenis, omdat toen voor het eerst arbeiders voor het eerst hun eigen staat opbouwden en hun maatschappij vormgaven. Ondanks alle tegenslag en tegenstand werd daar een democratische planeconomie uit het niets uit de grond gestampt, met alle verworvenheden die daarbij hoorden. Dat is absoluut een positieve les voor socialisten vandaag de dag. Tegelijkertijd zorgde de isolatie van de revolutie (in plaats van aansluiting te vinden in andere landen) helaas tot een bureaucratische terugval: het stalinisme. Dit was beslist niet onvermijdelijk, maar de les die we hieruit moeten trekken is dat de strijd voor socialisme internationaal is en anders niets, en dat het stalinisme géén socialisme was!

Vandaag de dag is het bestuderen en bespreken van voorbeelden als de Russische revolutie en andere van groot belang. In de huidige economische recessie, de oorlogen overal en de opkomende antikapitalistische strijd begint voor veel mensen duidelijk te worden dat ze tegen het kapitalisme en haar vrije markt moeten vechten. Maar de discussie over het (socialistisch) alternatief staat nog in de kinderschoenen: dit is een bijdrage daartoe.

OKTOBERREVOLUTIE HERDACHT
De Russische revolutie is op het moment van schrijven ruim 90 jaar geleden. Ondanks de donkere schaduw die de latere opkomst van het stalinisme over deze gebeurtenis heeft geworpen, ondanks het misbruik dat zoveel bureaucraten ervan hebben gemaakt, blijft de Russische revolutie het meest schitterende wekstuk van de arbeidersklasse in de geschiedenis. Maar we zijn niet om historische redenen in de gebeurtenissen van oktober 1917 geïnteresseerd. De oktoberrevolutie heeft het internationale proletariaat veel geleerd. De belangrijkste praktische les is, dat het mogelijk bleek voor de arbeidersklasse om de bourgeoisie omver te werpen en zelf de macht in handen te nemen. Over het waarom en het hoe gaat het volgende artikel.

De Russische revolutie is de enige politieke overwinning voor het proletariaat in de 20e eeuw gebleken. Toch heeft het aan andere kansen niet ontbroken. De Chinese revolutie van ’25-’27 bood de arbeidersklasse uitzicht op een overwinning die in omvang en betekenis de Russische revolutie had kunnen overstijgen. De Spaanse arbeiders probeerden tussen ’35 en ’37 meerdere malen hun macht te vestigen. Na de Tweede wereldoorlog ging een golf van revolutionair enthousiasme door Europa, groter dan na de Russische revolutie zelf. In Frankrijk, in 1968, staakten tien miljoen arbeiders. De arbeidersbeweging staat na al die jaren voor de vraag: waarom slaagde de Russische revolutie wel en bleef bij alle andere gelegenheden de macht in handen van de klasse van kapitalisten?

De belangrijkste factor die ontbrak bij al deze revoluties, maar wel aanwezig was in oktober 1917, was een daadkrachtige, revolutionaire leiding die in staat zou zijn de arbeiders tijdig voor te bereiden op de socialistische verandering van de maatschappij. Het programma en de tactiek van de bolsjewistische partij, onder leiding van Lenin en Trotski, voerden de Russische arbeiders naar de overwinning. De bolsjewieken bereidden zich voor door gebruik te maken van de ervaringen en lessen van de Commune van Parijs van 1871 en de eerste Russische revolutie van 1905. Op dezelfde manier kunnen de meer bewuste lagen van de arbeiders zich nu voorbereiden op de gevechten die zij te leveren hebben, door een studie te maken van de Russische revolutie. Gebeurtenissen zullen zich niet ontwikkelen op precies dezelfde manier, of in hetzelfde tempo. Toch is het belangrijk om te leren van de successen die zijn geboekt en de fouten die zijn gemaakt, om zo de kennis en ervaringen van socialisten voor ons tot gemeenschappelijke kennis en ervaringen te maken.

In 1905 kwam het tot een eerste krachtmeting in Rusland, feitelijk nog een feodale staat onder tsaar Nicolaas II, waar voor het eerst naast delen van de liberale burgerij ook arbeiders aan deelnamen. Na het op bloedige wijze uiteenslaan van een vreedzame arbeidersbetoging volgden algemene stakingen in alle industriesteden en de oprichting van sovjets, raden die oorspronkelijk stakingscomités waren. De sovjet van Petrograd – wat later Leningrad werd genoemd en na 1990 Sint-Petersburg ging heten – werd geleid door de dan pas 26-jarige Trotski. De revolutie werd gebroken door enerzijds keiharde repressie door Stolypin, de eerste minister van de tsaar, en anderzijds de instelling van een soort parlement, de doema, die in 1907 weer uiteen werd gejaagd door een staatsgreep van de regering, waarbij een nieuwe kieswet het aantal vertegenwoordigers van arbeiders en boeren nog verminderde.

De Eerste Wereldoorlog zorgde voor een ondraaglijke situatie voor de arbeiders. Tweeënhalf miljoen Russische arbeiders en boeren werden gedood, en een even groot aantal gewond in de oorlog. Stakende arbeiders werden automatisch naar het front gestuurd – uiteraard in de hoop dat ze zouden sneuvelen – maar de overlevenden vergrootten het aantal agitatoren aan het front, die steeds meer steun kregen van de massa’s van soldaten. Het tsarenregime voerde een rantsoenering van het brood door. Verontwaardigd hierdoor kwamen de textielarbeidsters van Petrograd als eerste in opstand, op de internationale vrouwendag. Een poging om troepen tegen de stakers in te zetten mislukte, omdat alleen de officieren bereid waren op de stakers te schieten. Na verschillende botsingen keerden de soldaten zich tegen de officieren en viel op 28 februari het duizend jaar oude tsarenrijk. De werkelijke macht lag in handen van de arbeiders, maar deze waren zich daar niet van bewust.

De mensjewieken en sociaalrevolutionairen (de partij van de gematigde socialisten en de boeren) gaven de macht over aan de kapitalisten. Zelfs de leiders van de bolsjewieken in Petrograd, Stalin en Kamenev, gaven ‘kritische steun’ aan de kapitalistische ‘voorlopige regering’. Lenin in ballingschap in Zwitserland, Trotski in New York begrepen de betekenis van de gebeurtenissen in februari beter: als het begin van niet alleen de Russische, maar ook de internationale revolutie. Lenin haalde in zijn beroemde ‘aprilstellingen’ hard uit en betoogde, dat de arbeiders geen vertrouwen moesten stellen in de voorlopige regering. In de eerste fase van de revolutie volgden de massa’s de weg van de minste weerstand en gaven steun aan de mensjewieken en sociaalrevolutionairen. Stormachtige gebeurtenissen zouden ze overtuigen van de juistheid van de perspectieven, strategie en tactiek van Lenin. En de arbeidersklasse leert snel in een revolutie. Zo hadden de bolsjewieken in februari 1917 2000 leden in Petrograd, 16.000 in april en tegen eind juni 32.000 leden.

De revolutie verliep niet in een rechte lijn. In de acht maanden tussen februari en oktober waren er vele wendingen in de situatie. Zoals in de dagen van april toen de arbeiders in Petrograd al teleurgesteld raakten in de voorlopige regering vanwege de voortzetting van de oorlog. Zelfs de raden van arbeiders, soldaten en boeren, de sovjets, die de arbeiders zelf al improviserend hadden opgezet op basis van de ervaringen van 1905, steunden de voortzetting van de oorlog. De nationale conferentie van sovjets in april, waar de mensjewieken en sociaalrevolutionairen de meerderheid hadden, weigerde om de invoering van de achturendag te bekrachtigen. Gaandeweg kwam er verandering in de samenstelling van de sovjets, maar zelfs deze uiterst democratische organen van arbeidersmacht bleven steeds iets achterlopen op de ontwikkeling van de arbeidersklasse.

In juli demonstreerde de arbeidersklasse van Petrograd gewapenderhand samen met soldaten voor het ontslag van de tien kapitalistische ministers in de coalitieregering: ‘Nee tegen het oorlogsoffensief’ en ‘alle macht aan de sovjets’, waarin de bolsjewieken een groeiende invloed hadden. De dagen in juli vormden een moment dat we in alle revoluties zien. De Franse junidagen van 1848, de Spartakistenopstand in het Duitsland van 1919 en de meidagen in Barcelona in 1937 waren tekens van het besef van de meest bewuste lagen van de arbeiders, dat de verworvenheden van de revolutie hun uit de handen gerukt werden.

De bolsjewieken waren geen voorstander van een gewapend optreden tegen de regering in juli, want de arbeiders van Petrograd stonden al wel klaar om de regering omver te werpen, maar de rest van het land, vooral de boeren en de soldaten aan het front, had tijd nodig om de coalitie van mensjewieken en sociaalrevolutionairen met de bourgeoisie te doorzien. De massa’s konden dit alleen leren door hun eigen bittere ervaring. Toch stelden de bolsjewieken zich aan het hoofd van de demonstraties om een wanordelijke nederlaag te voorkomen.

De dagen van juli leidden tot een reactie, met onderdrukking van de bolsjewieken en de arrestatie van een aantal leiders, waaronder Trotski. Lenin was gedwongen ondergronds te gaan. Maar toen de contrarevolutie in de persoon van generaal Kornilov probeerde een coup te plegen in augustus, werd deze verslagen door de arbeidersklasse, waarbij de bolsjewieken voorop liepen. Zij namen de verdediging op zich van Petrograd en beschermden zo ook de machteloze regering, die nog een aantal van hun leiders gevangen hield. Door de verdediging van de revolutie van februari, terwijl de regering niets kon ondernemen, wonnen de bolsjewieken enorm aan steun en gezag. De troepen van Kornilov weigerden om in actie te komen in Petrograd toen de werkelijke situatie aan ze werd uitgelegd door de afgevaardigden en agitatoren van de sovjets. De spoorwegarbeiders stuurden het leger van Kornilov letterlijk het bos in door de wissels tijdig om te gooien.

De bolsjewieken achtten eind november de tijd rijp om de regering van de taken te verlossen die ze toch niet wenste uit te voeren. Niet alle bolsjewistische leiders waren het daarmee eens. Bij de beslissende stemming spraken Kamenev en Zinovjev zich openlijk tegen een revolutie uit, daarbij in stilte gesteund door Stalin. Maar als de bolsjewieken de arbeidersklasse in oktober aan zichzelf hadden overgelaten, was onvermijdelijk een diepgaande demoralisatie gevolgd, die de weg had opengesteld voor een nieuwe militaire coup.

Het congres der Sovjets nam in oktober 1917 de macht in handen in Petrograd. Enkele dagen later gebeurde hetzelfde in Moskou en de rest van het land. De sovjets, bestaande uit de gekozen afgevaardigden van arbeiders, soldaten en boeren, vormden al lange tijd een dubbelmacht naast de voorlopige regering van Kerenski. De macht werd hun aangereikt door het revolutionair militair comité, een samenwerking tussen de bolsjewieken – die de meerderheid van de arbeiders vertegenwoordigden – en de linkse sociaalrevolutionairen, de partij van de boeren, wat onder leiding van Lenin en Trotski de revolutie doorvoerde. De oktoberrevolutie is zonder noemenswaardig bloedvergieten tot stand gekomen: verreweg de meeste regimenten stonden aan de kant van de bolsjewieken of stelden zich neutraal op. Onder leiding van Lenin en Trotski werd onder bijzonder moeilijke omstandigheden – midden in een oorlog, na de oorlog verwikkeld in een burgeroorlog met tientallen kapitalistische interventielegers – een arbeidersstaat opgebouwd, waarbij de zeggenschap over de economie en de staat bij de arbeiders lag, en waarbij hun vertegenwoordigers zich moesten houden aan de drie eisen die Lenin al eerder in zijn boek Staat en Revolutie stelde: gekozen door en uit de arbeidersklasse, te allen tijde verantwoording af moeten leggen en vervangbaar zijn, en niet meer verdienen dan het loon van een geschoold arbeider.

Helaas is deze arbeidersstaat na de opkomst van de bureaucratie en dictatuur onder Stalin verworden tot een parodie op het socialisme. Het voert te ver om hier uitgebreid de oorzaken daarvan te bespreken, maar de belangrijkste is, dat de Russen de revolutie zagen als een voorbode zagen van de internationale overwinning van de arbeiders. Terecht, gezien de revolutionaire situatie die oplaaide in de rest van de wereld: Duitsland met Luxemburg en Liebknecht, China enkele jaren later; overal broeide het. Zelfs in Nederland riep Troelstra onder invloed van de gebeurtenissen op tot een revolutie. Helaas bleef de Sovjetunie door het mislukken van revoluties elders – zeker in de ontwikkelde landen – alleen staan, wat leidde tot een demoralisatie bij de Russen waardoor het door Stalin naar voor gebrachte waanidee, dat het mogelijk is het socialisme in één land op te bouwen, bijval kreeg. De schaarste en het isolement leidden tot de opkomst van een bureaucratische klasse en de vernietiging van de arbeidersdemocratie – overigens met behoud van de geplande economie, hoewel deze stagneerde door de starre centralistische leiding en gebrek aan input van de arbeiders.

Maar waarom slaagde men er in Rusland wel in de macht te grijpen, en lukte dat niet in andere landen waar de omstandigheden veel gunstiger waren? Hiervoor is in Rusland aan een drietal noodzakelijke voorwaarden voldaan:

  • de wil onder de arbeiders om de voorlopige regering aan de kant te zetten, getuige de enorme steun voor de bolsjewieken in de sovjets, en de bijna dagelijkse stakingen en demonstraties;
  • de onmacht van de heersende klasse om de situatie naar hun hand te zetten;
  • de aanwezigheid van een revolutionaire partij, geschoold in de strijd en toegerust met de juiste politieke ideeën en tactieken.

Deze drie voorwaarden zijn noodzakelijk zoals we in de volgende historische voorbeelden zullen zien. Bijvoorbeeld Frankrijk in mei 1968, de studentenopstanden tegen de oorlog in Vietnam en voor meer vrijheid op de universiteiten en geld voor de studies. Nadat demonstraties bloedig uiteengeslagen werden, werden de studenten gesteund door de arbeiders. Tien miljoen arbeiders gingen in algemene staking, en demonstreerden samen met de studenten – waaronder een gigantische demonstratie van 1 miljoen in Parijs. President De Gaulle vluchtte als een dief in de nacht terwijl de arbeiders de macht overnamen in de fabrieken en comités vormden. Door de onwil en onmacht van de communistische partij – geleid door de Sovjet-Unie die geen socialistische experimenten wilde in het relatief rijke Frankrijk, wat de positie van de bureaucratie in hun eigen land had kunnen ondermijnen – om de macht in handen te nemen die op een presenteerblaadje lag, slaagde de regering erin om uiteindelijk het gezag te herstellen en de revolutie in de kiem te smoren.

In Chili was begin jaren zeventig langs parlementaire weg de socialistische partij van Salvador Allende aan de macht gekomen, met het voornemen om binnen korte tijd een socialistische maatschappij te vestigen. De lange democratische tradities van Chili zouden een staatsgreep van het leger – zoals in de rest van Latijns Amerika – kunnen voorkomen. Voor deze illusie is een verschrikkelijke prijs betaald. Zodra Allende aan de macht kwam, spanden de Chileense kapitalisten en grootgrondbezitters samen met het internationale kapitaal en de CIA om de regering om zeep te helpen. Terwijl de arbeiders om wapens smeekten om zich te kunnen verdedigen tegen de op handen zijnde staatsgreep, bleef de regering vasthouden aan haar parlementaristische illusies. Uiteindelijk stonden de arbeiders met blote handen toen op 11 september 1973 de tanks in de straten verschenen, waarna ruim 40.000 arbeiders vermoord werden en honderdduizenden gevangen genomen en gemarteld. Waar de Russische revolutie slaagde, faalden de andere door het ontbreken van de derde genoemde voorwaarde: de aanwezigheid van een sterke revolutionaire partij die de leiding over de arbeiders op zich had kunnen nemen zoals de bolsjewieken in 1917.

2 reacties »

  1. Ik blijf bij die Russische revolutie steken bij het idee van de één partij staat. Is het niet zo dat Lenin na zijn machtsovername alle antibolsjewistische partijen verbod ? Ook die partijen die zich niet tegen hem keerden maar wel tegen zijn idee waren ? Ik denk dat het stalinisme ontstaan is door de fouten van het leninisme en de intolerantie voor andersdenkende.

    Na de burgeroorlog had Lenin de oppositie partijen weer legaal moeten maken. Maar dat deed hij niet, de Communistische Partij behield zijn totale macht totdat in 1992 de USSR uit elkaar viel. Ik wil wel eens weten hoe de leninisten aankijken tegen de manier waarop Lenin oppositie partijen verboden heeft ? Na 1922 had hij oppositie partijen weer moeten legaliseren vindt ik, een socialistische staat kan niet zonder democratie bestaan dan schijnt Leon Trotsky zelf gezegd te hebben.

    Reactie door Jorein Versteege — 6 juni 2009 @ 11:34 34

  2. De eerste sovjetregering bestond uit 3 partijen en niet uit 1, zoals door jou wordt verondersteld. Pas na de aanslag op Lenin door een stroman van de linkse SR-en werd die partij verboden en uit de regering gesloten. De eenpartij-staat was de uitkomst geworden van de “belegerd fort”-situatie, die van 1918 tot en met 1922 voortdurend haar stempel op de samenleving drukte.
    Tot aan het einde van de burgeroorlog waren er vele fracties binnen de bolsjewiki (de arbeidersoppositie; democratie en socialisme, enz.), maar ook de Makho-beweging (die na het rebelleren van Makho en het steun geven aan de Fransen, alsnog werd verboden)en vele boerenpartijen die deelnamen aan het lokale, provinciale en nationale sowjetbewind.
    Uiteraard heeft de periode van het oorlogscommunisme enorm bijgedragen aan toenemnd centralisme en afkalving van de democratische verhoudingen. Des te meer toen het triumviraat werd gevormd en feitelijk openlijk de contrarevoluite binnen de leidende regeringspartij kon worden georganiseerd.
    Lenin was toen al ziek en niet meer in staat de rol te spelen, die hij in april 1917 wel kon spelen.
    De meeste kaderleden/arbeiders van de Bolsjewike waren gesneuveld en Trotski en zijn aanhangers werden bewust gedwarsboomd. En dat heeft het proces van degeneratie in de bolsjewistische partij (en Komintern!)versneld en daardoor ook de nederlagen in Duitsland (1923) en China (1925-27) mede veroorzaakt. En die nederlagen legde weer de basis voor de overwinning van de burokratie, waar Stalin de meest prominente vertegenwoordiger van was. Het gaat uiteindelijk om het omgaan met werkelijke krachtsverhoudingen; de situatie zoals hij is. Lievere koekjes worden niet altijd gebakken.

    Reactie door peter — 27 november 2009 @ 2:06 06


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Maak een gratis website of blog op WordPress.com.

%d bloggers op de volgende wijze: