Platform Rosa blog

Boekbespreking: Strikes around the world

Stakingen zijn de wereld nog niet uit!

Zo eens in de zoveel tijd zijn we er weer getuige van een zogeheten deskundige of politicus die stelt dat stakingen achterhaald en onnodig zijn. Stakingen zouden niet meer van deze tijd zijn. Ook in de jaren vijftig van de vorige eeuw werden dit soort geluiden geventileerd. Maar op het eind van de jaren zestig en het begin van de zeventiger jaren was het spook van de staking weer terug. Daarna voorspelden commentatoren opnieuw arbeidsrust en het verdwijnen van het gebruik van het stakingswapen.

Feit is dat de arbeidspatronen steeds in beweging zijn en dat de stakingsactiviteit daar een uitdrukking van is. In de al in een vroege periode geïndustrialiseerde landen zoals de VS en de Europese lidstaten is er voor een langere periode sprake van een neergang van de klassieke industriële werkgelegenheid. Het verplaatsen van dit soort productie naar andere landen zal ook leiden tot een verplaatsing van de stakingsconflicten die daarbij horen. Tegelijkertijd zien we een groei van arbeidsconflicten in de zogeheten tertiaire sector, bestaande uit zowel particuliere bedrijven als (semi-)overheidsbedrijven en –diensten. In het oog springende voorbeelden zijn de gezondheidssector, welzijn en onderwijs. Een ander in het oog springend voorbeeld is natuurlijk de op dit moment al twee maanden durende staking door schrijvers van films en tv-shows in de VS. Dit gaat gepaard met een zogeheten feminisering van stakingen door de grootschalige aanwezigheid van vrouwen in deze sectoren.

Chroniqueur van de Nederlandse arbeidersbeweging
In wat inmiddels een indrukwekkende lijst van publicaties mag heten, vinden we nu weer een nieuw boek waaraan de onderzoeker van de arbeidersbeweging Sjaak van der Velden een belangrijke bijdrage aan heeft geleverd. We kennen hem onder meer van zijn proefschrift over stakingen in Nederland over de periode 1830-1995 en van zijn boeken ‘Werknemers in actie’ en ‘Werknemers georganiseerd’. Hij treedt hierbij enigszins in de voetsporen van de in 2005 overleden chroniqueur van de Nederlandse arbeidersbeweging, Ger Harmsen. Beide onderzoekers staan bekend om hun degelijke publicaties en hun betrokkenheid bij het onderwerp en de acteurs in de zin van werknemers en hun organisaties.

Het boek ‘Strikes around the world, 1968-2005’ is het collectieve resultaat van onderzoek naar stakingsactiviteit in een vijftiental landen. Onder redactie van Van der Velden, Heiner Dribbusch, Dave Lyddon en Kurt Vandaele zijn de vijftien case-studies gebundeld in een indrukwekkend boek dat bijna 400 pagina’s telt. Dit unieke onderzoek gaat in op de ervaringen in uiteenlopende landen als Zuid-Afrika, Argentinië, Canada, Mexico, de VS, Zuid-Korea, Australië, Nieuw Zeeland, België, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. Deze studie behandelt zowel de hoogte- als de dieptepunten van stakingsactiviteiten in het tijdvak van 1968 tot en met 2005. Daarmee levert het boek een bijdrage aan een beter begrip van de bestendigheid, het aanpassingsvermogen en de blijvende noodzaak van het stakingswapen.

Complex vergelijkingsmateriaal
Het is lastig om een omvangrijk boek met zo veel deelstudies uitgebreid te bespreken. Ik wil me dan ook beperken tot enkele opmerkingen. Op diverse plaatsen in het boek krijgt de lezer de waarschuwing dat vergelijkingen niet altijd even gemakkelijk te maken. Dat heeft iets te maken met de aangehouden definities in de diverse landen en de berekeningen van het verschijnsel stakingen. Zo is van belang het aantal stakers en het aantal dagen, de hoeveelheid betrokken werknemers, ‘lockouts’ oftewel uitsluiting (in Nederland bekend als het Twentse Stelsel naar de plek waar dit in ons land voor het eerst plaats vond). Ook is duidelijk dat politieke veranderingen in een maatschappij, zoals in Zuid-Korea en Zuid-Afrika, weer garant staan voor een aparte dynamiek. Het is een complex geheel. Zo bestaat er in een land als Frankrijk een grote verscheidenheid aan bonden en centrales, maar is tegelijkertijd de organisatiegraad laag. In sommige landen, zoals België speelt de vakbeweging een rol bij de organisatie en het beheer van de sociale zekerheid, hetgeen ook weer gevolgen heeft voor het gebruik van het stakingswapen. De mate van vrijheid van organisatie in bonden en het toestaan van stakingen is in veel landen op uiteenlopende wijze juridisch vastgelegd. Dat geldt in zekere zin ook voor het verschijnsel van wilde stakingen, die soms formeel maar meestal buiten de officieel toegestane bonden plaatsvinden. Her en der trachten de samenstellers ook nog een verband te leggen met de zogeheten theorie van de lange golven. Dat levert geen echte conclusies op, ondermeer omdat de economische ontwikkelingen natuurlijk niet autonoom verlopen van bijvoorbeeld politieke en economische klassenstrijd.

Globale kapitalistische herstructurering
Als we het dan toch over het globale verhaal hebben is duidelijk dat er de laatste decennia sprake is van een kapitalistische herstructurering. Dit leidt tot een verplaatsing van industrie van onder meer West-Europa naar Oost-Europa en Azië, tot uitbesteding, flexibilisering van de arbeid, ‘just in time production’, een groeiende invloed van het flitskapitaal, et cetera. Veel van die veranderingen gingen zeker in West-Europa aanvankelijk gepaard met een verzwakking van de factor arbeid en vaak met een afname van stakingsactiviteit. Maar na verloop van tijd passen de arbeidersklasse en haar organisaties zich weer aan en zal het stakingswapen weer tot haar instrumentarium behoren. Zo ontdekte de arbeidersklasse de zwakke plek van de ‘just in time production’, namelijk de aan- en afvoer (transport) van (half)fabrikaten en het bijna afwezig zijn van voorraden. In de nieuwe snelgroeiende economieën van bijvoorbeeld Azië en Latijns Amerika leidt de globale kapitalistische herstructurering tot een geweldige groei van het aantal mannen en vrouwen in loondienst en nieuwe vormen van sociale en politieke strijd.
Voor activisten in de socialistische arbeidersbeweging is dit gegevensrijke boek een aanrader. De dialectiek van praktijk en theorie kan tenslotte een sleutel vormen voor het omverwerpen van het kapitalistische systeem, dat garant staat uitbuiting, vernedering en onderdrukking.

Ron Blom

‘Strikes around the world, 1968-2005. Case-studies in 15 countries’, S. van der Velden, H. Dribbusch, D. Lyddon en K. Vandaele (red.), 384 blz., 39,90 euro

Geef een reactie »

Nog geen reacties

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Blog op WordPress.com.

%d bloggers op de volgende wijze: